Hedonizm | Hazcılık

Hedonizm | Hazcılık

Doğa, insanlığı iki egemen efendinin -acı ve hazzın- yönetimine soktu. 

Jeremy Bentham

Yazar: Serkan Alpkaya

Kategori: Gorgon Ansiklopedi

Ahlakî olarak Hedonizm, tüm haz unsurlarını içinde barındıran felsefî bir öğretidir. Hedonizm kelimesi, Yunanca ἡδονή / hedone (İng: pleasure; Tr: zevk) anlamına gelen hedys (İng: pleasant; Tr: hoş) kelimesinden türemiştir. Ayrıca Barhaspatya sutralarında yer alan Hint felsefi geleneği olan Cārvāka’dan geldiğine dair iddialar vardır.  Hedonistik kuramlar, zevk ve acıyı bir bütün olarak görmektedir.

Hedonistik davranış kuramlarının geçmişi bir hayli eskiye dayanmaktadır. Hedonistik davranışlar genellikle fiziksel olarak nitelenmektedir. Halbuki bu yanlış bir anlayıştır. Bütün hedonistler, bilgi ve sanattan tutun da arkadaşlık, şöhret ve saygınlıktan duyulan hazzın peşindedir.

Hedonizmin bilinen ilk temsilcisi, “iyi bir yaşamın anlardan duygusal haz alınması” şeklinde olması gerektiğini savunan Kirene Okulu’ndan Aristippos’tur. Protagoras’ın da savunduğu gibi bilgi sadece anlık duyulardır; gelecekteki zevkleri düşünmeye ve acılara karşı önlem almaya çalışmak beyhudedir.

Yaşamın temel amacı, her andan olabildiğince zevk almaktır. 

18. yüzyıl sonlarında Jeremy Bentham, hedonizmi hem psikolojik hem de yararcılık/faydacılık terimleri altında ahlakî bir kuram olarak yeniden canlandırdı.

Halk Hedonizmi / Folk Hedonism:

Popüler anlamda bilinen hedonizm, aslında “halk hedonizm” olarak nitelendirilmektedir. Halk hedonizmi hoşgörü, ilişki sorunları, sağlık sorunları gibi pişmanlık ve hayal kırıklıklarına rağmen seks, uyuşturucu ve uçarı zevklerinden ödün vermeyen bireyler için kullanılmaktadır.

Değer Hedonizmi ve Tedbirli Hedonizm / Value Hedonism and Prudential Hedonism:

Değer Hedonizmi, bütün hazların içsel olarak değerli olduğunu ve bütün acıların değersiz olduğunu düşünür. Sözgelimi, para araçsal açıdan iyidir ancak esas olarak onunla ne yaptığımız bizim için değerlidir. Değer Hedonizmi, hemen her şeyi değerden zevke indirger.

Tedbirli Hedonizm ise Değer Hedonizminden daha özgüldür. Değerin ne için olduğunu, koşullarını belirler. Tedbirli Hedonizme göre, bütün hazların içsel olarak insanların hayatlarını daha iyi hale getirdiğini ve tüm acıların daha da kötüleştirdiğini söyler.

Güdüsel Hedonizm veya Psikolojik Hedonizm / Motivational Hedonism:

Güdüsel Hedonizm, diğer bilinen adıyla Psikolojik Hedonizm, zevk arzusu ve acıdan kaçınma teorisi olarak adlandırabiliriz. Güdüsel Hedonizm hem bilinçli hem de bilinçsiz arzular içerir. Epicurus (Epikür), William James, Sigmund Freud, Jeremy Bentham, John Stuart Mill ve bir defa da Charles Darwin Güdüsel Hedonizmin çeşitlerini savunan yazılar kaleme almışlardır. Bentham ayrıca Faydacı Hedonizm kuramı için bu fikri kullanmıştır.

Normatif Hedonizm / Normative Hedonism:

Güdüsel Hedonizm yardımıyla belirli eylem teorilerinin hangisi ahlakî kabul edilebilir veya kabul edilemez olduğunu açıklayan kuramdır. Mutluluğun peşine düşmek veya devam ettirmek için oluşturulan bu teori, diğer adıyla Etik Hedonizm olarak  da adlandırılmaktadır. Normatif Hedonizmin iki önemli türü vardır: Egoist Hedonizm ve Yararcı Hedonizm. Her iki tipte bir eylemin ahlakî olarak doğruluğunu ve yanlışlığını belirleyen temel unsurun mutluluk olduğunu vurgular.

Egoist Hedonizm / Hedonistic Egoism:

Egoizmin hedonistik bir türüdür. Ahlakî kıstası kendi çıkarmalarımız olanı yapmaktır.

Faydacı Hedonizm / Hedonistic Utilitarianism:

Doğru eylem kıstasını, o eylemle ilişkili herkesin mutluluğu olduğu teorisine sahip bir hedonizm türüdür. Egoist Hedonizm’den daha adil olan Faydacı Hedonizm, herkesin mutluluğunu dikkate alır. Elbette bu kuramın da çelişkili yanları bulunmaktadır.

Yazıda Kullanılan Kaynaklar

https://www.britannica.com/topic/psychological-hedonism#accordion-article-history

https://www.iep.utm.edu/hedonism/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir