Homo Floresiensis

Homo Floresiensis

Yazar: Emma Groeneveld

Çeviri: Ayşe Neval Türkmen

Giriş

Kaynak: Karen Neoh

Homo Floresiensis, aşağı yukarı sadece 1 metre boyunda olduğu için “hobbit” ismi verilmiş olan, Pleistosen dönem boyunca Endonezya’nın Flores adasında yaşayan soyu tükenmiş bir fosil insan türüdür.  Floresiensis hala fazlasıyla muğlaktır. İlk olarak 2003’te Liang Bua mağarasında bulunan bu insanların, başlangıçta MÖ 74.000-12.000 yılları arasında yaşadığının düşünülmesi, onları bizim türümüz olan Homo Sapiens’in yanı sıra hayatta kalan son insanlar yapacaktı. Ancak son zamanlardaki bulgular bu insanların aslında çok daha eski olduğunu göstermekte; şu an onların kemikleri yaklaşık MÖ 100.000-60.000 yılları arasına  ve yanlarında bulunan aletler ise MÖ 190.000- 50.000 yılları arasına tarihlendirilmektedir. Hâlâ altı üstüne getiriliyor olsa da türün asıl atası dâhil olmak üzere Homo Floresiensis hakkında henüz bilmediğimiz birçok şey vardır.

Görünüşleri ve Yaşam Tarzları

Bu küçük insanlar, şimdiye kadar tümü Liang Bua mağarasından bulunan 9 ile 14 arasında bireye  ait olan 100’ün üzerindeki kalıntılardan bilinmektedir. Örneğin; LB1, yaklaşık 106 cm boyunda olduğu düşünülen kısmen tamamlanmış bir iskelet iken, bireylerin geri kalanı ise biraz daha küçük olabilir. Neandertaller (kabaca ortalama 165 cm) ve bizim kendi boyumuzdaki Homo Sapiens gibi aynı zamanda yaşayan türlerle karşılaştırıldığında, Floresiensis şüphesiz çok farklı bir yere sahiptir.

Küçük bedenler ile uyumlu bulunan tek kafatası -LB1 örneğine ait- yaklaşık 426 cmbeyin hacmine (Günümüzdeki kabaca 1300 cm3 Homo Sapiens ile karşılaştırıldığında) sahip olduğunu göstermektedir. Homo Floresiensis’in iskeletleri, bazılarının daha modern ve diğerlerinin de oldukça ilkel olduğu tuhaf bir mozaiğin özelliklerini göstermektedir.  Örneğin kollarına oranla kısa bacaklara, uzun ayaklara (garip bir şekilde hobbit takma adıyla uyuşuyor) ama modern başparmaklara oranla ilkel kol bileklerine sahipti.

Homo Floresiensis kafatası / Kaynak: Ryan Somma

Homo Floresiensis, kendi evrimsel mevcudiyetini tamamlayarak oldukça yalıtılmış ve mutlu yaşamın belirgin işaretlerini gösteren bir ada üzerinde avlanarak ve toplanarak hayatta kaldı. Bazı küçük memeliler anakaradaki kardeşlerinden daha fazla büyümüştür ki bunların file benzeyen, Stegodon’un bodur Flores’i gibi cüce görünen türlerin Floresiensis tarafından avlandığı düşünülmektedir. Aynı zamanda komodo ejderi, dev sıçanlar ve 1.8 metre uzunluğunda kocaman marabut kuşu gibi sürüngen ve etobur kuşlar da avlananlar arasındaydı. Homo Floresiensis oldukça gelişmiş taş aletlere sahipti ve -bütün şeylerle başa çıkmalarına yardım edecek olan- ateşi bildikleri düşünülse de kişisel takılar ya ada ölü gömmelerin kanıtıyla kendini belli eden daha sembolik veya modern davranışlar tam olarak mevcut değildir.

 

Köklerinin Ortaya Çıkışı

Son on yılda Homo Floresiensis’in atalarının kim olduğunu açıklamak için bütün teoriler art arda önerildi. Öncelikli olarak  en sık ortaya çıkan başlıca üç teori vardı. Birincisi Homo Floresiensis’in Asya kökenli Homo Erectus’tan evrimleşmesi ve o zaman adaya ulaştıktan sonra cüce hale gelmesiydi (izole adalarda meydana gelen cücelik hiç duyulmamış değildir); ikincisi Homo Habilis gibi Afrika’daki kökenleriyle Homo’nun erken bir türünden gelmiş olmalarıydı; ve üçüncüsü bir tür hastalık veya karışıklık yoluyla erken Homo Sapiens olduğu düşünülmüştür. Sinir bozucu bir şekilde bu teoriler hobbitin bütün karakteristik özelliklerini ya tam olarak açıklayamadı yahut bu teorilerden herhangi birini lehinde tutmak adına mevcut veri eksikliğinden muzdaripti.

Yine de son zamanlardaki çalışmalar (Örneğin Argue 2017’ye bakınız) bu belirsiz karışıklığa biraz ışık tutuyor. İleri sürülen yeni veriler gerçekten de Floresiensis’in Afrika’da kök salmış eski Homo soyuna bağlı olduğunu (1.75 milyon yıl öncesinden daha fazla) veya Homo Habilis’in spesifik olarak kardeş bir türü ya da en azından Homo Habilis, Afrika ve Asyalı Homo Erectus ve Homo Sapiens’i kapsayan grubun kardeş bir türü olduğunu gösteriyor (ve evrimsel aşamada Homo Habilis’e benzemektedir). Genellikle tehlikeyi göze almış ilk Homo olarak görülen Floresiensis’in ataları; Afrika dışındaki Homo Erectus’tan önce bile gelmiş  ya da neredeyse Homo Erectus’un Afrika dışına çıkarkenki ilk adımlarına denk gelmiş ama henüz bilinmeyen bir göçle Afrika’yı terk etmiş olmalıdır.

Bu yeni düzende Homo Floresiensis’in spesifik olarak Homo Sapiens veya Homo Erectus ile yakın akraba olmadığı gösterilmiştir ve Homo Sapiens’e bu uzaklık yüzünden Floresiensis’in, Homo Sapiens’in hastalıklı bir türü olduğunu öne süren kötüleyici önermeler zaten bütün hikayeyi açıklamada önemli bir sorun varken, şimdi ise daha kötü bir hâl almıştır.

Endonezya’daki Flores Adaları’nın Konumu

Bu açıklamaya rağmen 1.75 milyon yıl önce Afrika’da yaşayan bu erken Homo (Habilis?) ile Endonezya’da Flores’te bulunan MÖ 100.000 -60.000 arasına tarihlendirilen Floresiensis’in iskeletleri (yaklaşık 190.000 – 50.000 yılları arasına tarihlendirilen aletlerin yanında) arasında hâlâ büyük bir boşluk vardır. Şimdiye kadar elde olan tek basamak taşı 2016 yılında Liang Bua mağarasına 74 km uzaklıkta olan Flores’teki Malta Menge yerleşimi içinde bulunan Floresiensis örnekleridir. Orada bulunan bir çene parçası ve bazı dişlerin her ikisinin  de yaklaşık 700.000 yıl öncesine tarihlendirilmesi bunları Floresiensis örneklerinin daha eskisi yapmakla birlikte şaşırtıcı derecede hobbitlerden hemen hemen %20 daha küçüklerdir. Bu parçalar böylelikle Homo Floresiensis’in ataları olması için kabul edilebilir adaylardır ve bu doğruysa onların nesilleri bir ara oradaki ilk görülmelerinden en azından 700.000 yıl önce Flores’e çıkmalarına kadarki süre içerisinde Afrika’dan seyahat etmiş olmalıdırlar.

 

Soru İşaretleri

Nesillerindeki bariz boşluğun yanı sıra hobbitin hikayesinde yanıtlanmamış çok daha fazla soru vardır.  Ataları, Afrika’dan zaman içinde bilinmeyen bir yerden maceraya atıldıklarında burada yalnızca Flores adası ve onlar arasında süren sadece uzun bir yolculuk yoktu; ada yeterli su kaynakları ile çevrilmesi açısından elverişsizdi ki bu yüzden basit bir yüzme yeterli olmamış olmalıdır. Bir tsunami ya da başka bir suyun ani yer değişimi, Sulawesi gibi yakın yerlerden Floresiensis neslini Flores’in yeşil kıyıları üzerine sürüklemiş olması öngörülmüştür ve şu an için bu düşüncenin, bu gizemi biraz açıklamada geçici bir ortak kanıya dayandığı görülmektedir. Üstelik adaya ulaşmış olan bu insanlar zaten oldukça küçük müydü yoksa bu izole ortamda küçük mü gelişmişlerdi (Makul görünüyor fakat %20 daha küçük olan Mata Menge fosilleri nasıl bu denkleme uyar? )?

Liang Bua Mağarası / Kaynak: Rosino

Açıkça görülüyor ki burada ada üzerinde de hobbitlerin zamanlamasında da büyük boşluklar vardır ve biz gerçekten sadece büyük resmi biliyoruz -bu türün yaşam tarzı ile ilgili birçok detayı açıklamak zordur. Ayrıca ne zaman yok olduklarını da bilmiyoruz, sadece şu an itibariyle kanıtlanan 50.000’den daha ileri tarihlendirilmiş kanıt eksikliği olduğu için bu noktadan önceki varoluşlarının izini süremiyoruz fakat yine de bir müddet daha yaşamayan kesinlikle onlar değildir. Dahası kafamızın bir köşesinde 50.000 yıl öncesine tarihlendirmesiyle bile Floresiensis, hem Güneydoğu Asya’da Denisovalılar hem de Homo Sapiens ile olası şekilde  örtüşen bir zaman dilimine sahip olarak yerleşir.

Denisova hakkındaki yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Son bulgular, MÖ 73.000 ile 63.000 yılları arasında daha batıdaki Endonezya’nın Sumatra adasına ilk modern insanların ulaştığını göstermiş ve Avustralya’nın kuzeyinde 65.000 yıl öncesine giden insan varlığı da şu sıralar ortaya çıkarılmıştır. Bu yüzden Endonezya üzerinden geçen ve hobbitlere rastlayan bu eski insan gruplarını hayal etmek garip bir senaryo değildir. Bunun için doğrudan herhangi bir kanıt olmasa da gerçekten karşılaşıp karşılaşmadıkları sonuca bağlanmamış bir sorun olarak kalır. İleri seviye bir bulmaca halini alan bu Homo Floresiensis’i çözmek oldukça zaman alabilir fakat bu bulmacayı çözdüğümüzde (çözersek) onların hikâyelerinin çok ilginç bir hal alması, hatta açıkça Homo cinsinin izlediği kompleks evrimsel yolu bile altüst etme potansiyeli vardır. Sonuç olarak Tolkien’in çalışmasında da bu insanların takma adlarıyla eşleşen bir netice vardır.

 

Redaksiyon: Arman Tekin


Kaynakça:

A find in Australia hints at very early human exit from Africa

Argue, D. e.a., “The affinities of Homo floresiensis based on phylogenetic analyses of cranial, dental, and postcranial characters,” Journal of Human Evolution Vol. 107, June 2017: 107–133.

Brown, P. e.a., “A new small-bodied hominin from the Late Pleistocene of Flores, Indonesia,” Nature 431, 28 October 2004: 1055-1061.

Culotta, E., “Likely hobbit ancestors lived 600,000 years earlier,” Science Vol. 352, Issue 6291, 10 June 2016: 1260-1261.

Aiello, L. C. “Homo floresiensis.” Handbook of Paleoanthropology. Vol III, (edited by Henke, Winfried, and Ian Tattersall (eds.)). (Springer, 2015), 2281-2297.

Morwood, M. J. e.a., “Archaeology and age of a new hominin from Flores in eastern Indonesia,” Nature 431, 28 October 2004: 1087-1091.

Morwood, M. J. e.a., “Further evidence for small-bodied hominins from the Late Pleistocene of Flores, Indonesia,” Nature 437, 13 October 2005: 1012-1017.

Sutikna, T. e.a., “Revised stratigraphy and chronology for Homo floresiensis at Liang Bua in Indonesia,” Nature 532, 21 April 2016: 366–369.

Van den Bergh, G. D. e.a., “The Liang Bua faunal remains: a 95 k.yr. sequence from Flores, East Indonesia,” Journal of Human Evolution Volume 57, Issue 5, November 2009: 527-537.

Westaway, K. E. e.a., “An early modern human presence in Sumatra 73,000–63,000 years ago,” Nature 548 (17 August 2017): 322–325.


Yazının Orijinali İçin

Original article by Emma Groeneveld / Ancient History Encyclopedia

https://www.ancient.eu/Homo_Floresiensis/


Ana görsel: Flickr

Diğer antropoloji yazılarımız için tıklayın. 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir