Steampunk Üzerine Küçük Bir Buhar Demeti

Yazar: Drake T. Wolfgang (Ayrıca yazarımızın İşgal adlı öyküsünü ve Bilimkurgu türleriyle ilgili yazısını okuyabilirsiniz.)

Merhabalar. Ben Drake T. Wolfgang. Dergimizde bilimkurgu ve alt dalları hakkında bir yazı yazmıştım. Bu alt dallardan biri olan “Steampunk” üzerine de site içerisine bir yazı yazma gereği duydum. Sonuçta bilimkurgu bilinen bir tür olsa bile “Steampunk” gibi bir kavram o kadar da bilinen bir alt dal değil.  Ancak göz aşinalığı olan bir dal. “Göz aşinalığı?” gibi bir soru sorduğunuzu duyar gibiyim. O yüzden en baştan başlayalım. (Zaten konunun başındayız. Nereden başlayacaksak? Neyse…)

Edebiyat Kategorisindeki Diğer Yazılarımız İçin: http://gorgondergisi.org/category/edebiyat/

Victoria Dönemi, Edward Dönemi, Çarklar, Dişliler, Buhar, Altın, Analog Donanımlı Bilgisayarlar… İşte Steampunk’ı Steampunk yapan etmenlerden sadece bazıları bunlar. Gözünüzün önüne romanlardan, filmlerden ya da dizilerden kesitler geldi mi şu an? Gelmediyse yazının sonlarında örneklerini vereceğim. (Verdiğim örnekleri izleyin, okuyun, dinleyin! Sınav yapacağım!)

İlk olarak “Steampunk” terimini açıklayarak başlayalım. Steampunk nedir? Bu kelime nereden çıkmıştır?  Kimin gelmiştir aklına bunu kullanmak? Şimdi bu sorularla Steampunk’a bir ışık tutalım. (Işık ver çocuğum!)

1960 ve 70’li yıllarda Steampunk temalı birçok roman yazılmıştı. Daha önceleri H.G Wells, Jules Verne gibi yazarlar da bu temayı kullanmıştı. Fakat sadece bu kitapların temalarına Bilimkurgu denilip geçilmişti. Ancak ilerleyen yıllarda ana başlıklar, alt başlıklara bölünmeye başlamıştı. Örneğin 1983 yılında Bruce Bethke, Amazing Science Fiction adlı dergide kısa bir hikaye yayımlamış ve buna “Cyberpunkadını vermişti. Ancak Bethke’nin ve diğer yazarların bu şekilde yazdığı diğer hikayeler ve romanların teması, Cyberpunk hikayesinin havasını barındırdığı için, onların türüne de Cyberpunk şeklinde hitap edilmeye başlandı. Bu da Cyberpunk alt türünü, kendi kendine ortaya çıkarmıştı.

Aynı durum Steampunk yazarlarının da başlarına gelmişti. Okuyucular, dergi sahipleri hatta yazarların kendileri bile isim arama durumuna düşmüş, bu temayı belirli bir kategoriye ekleme kararı almışlardı. Tam o anlarda, yani Nisan 1987 yılında K.W.Jeter, Locus adlı dergiye bir mektup yazmıştı. Mektubun içerisinde Victoria Dönemi Fantezi yazılarının yeni bir çağ olduğunu anlatmış, bu çağa uygun en güzel durumu ve terimi Powers, Blaylock ve kendisi ile birlikte oluşturacaklarını söylemiş, hikayelerde geçmekte olan teknoloji çağına en uygun yaklaşımda bulunacaklarını belirtmiş ve sonunda da “Steam-punk gibi bir şey olabilir sanırım…” diye bitirmişti. Mektupta da belirtildiği gibi bu ismi koyma kararı almamışlardı ve K.W.Jeter sadece Cyberpunk’a olan aşinalığından dolayı benzer bir ifade kullanmak istemişti. Fakat Jeter’ın bilmediği bir şey vardı ki, bu temayı işleyen bütün eserler için bu terim ebediyen kullanılacaktı.

Daha önceki yıllardan beri bu temanın işlenmesine rağmen adı konulamayan Steampunk Çağı, böylelikle doğmuş ve kimliğine kavuşmuş oldu.

Peki neden böyle bir yol izlenilmişti? Neden Victoria Dönemi, Edward Dönemi seçilmişti ve neden teknoloji hep buhar üzerine kurulmuştu? O halde bunlara da bir bakış atalım. (Kendi kendime soru sorup cevaplıyorum. Valla ne iyi! Neyse…)

İlk önce çağlardan başlayalım. Bilimkurgu türüne ait en önemli eserler veren iki kişi tanıtayım öncellikle. Bunlardan ilki Zaman Makinesi, Dünyaların Savaşı, Modern Ütopya kitaplarının yazarı olan H.G Wells. (Kendisi favorimdir. Zaman Makinesi okunmalı. Kesinlikle! Okuyun kalbinizi kırarım!)

Diğer ise Seksen Günde Devri Alem, Ay’a Seyahat, Yeşil Işın adlı eserlere sahip Jules Verne. Bu iki yazarın da en önemli ve benzer özelliği ise; İkisinin de Victoria Döneminde yaşaması ve ikisinin de bilimkurgu romanlarında Steampunk havasını kullanmasıdır.

İlerleyen yıllarda onlardan ilham alan yazarlar da bu havayı istemsizce kullanmışlardı. Ancak arada bazı farklar da bulunmaktaydı. Örneğin H.G.Wells Victoria Çağı yazarı olmasına rağmen, Makine Duruyor eserinin sahibi E. M. Forster Edward Çağı yazarıydı. Fakat Makine Duruyor adlı kitabında iki çağa da ait izlenimler bulundurmaktaydı. Ama içeriği tamamen Steampunk havasını barındırmaktaydı.

Peki neden hep buhar ve buharlı araçlar? (Buhar dedim de aklıma geldi. Hamama gitmek lazım bir ara. Şöyle sıcak sıcak oh!)

Sanayi Devrimi’ni bilirsiniz. Her şey makineleşmeye başlamıştı ve buharın gücü giderek katlanmaktaydı. Kömür kullanımı hızla artmış, ortaya çıkan buharlardan elektrik üretimi elde edilmeye başlanmış ve bu da makinelerin doğuşunu gerçekleştirmişti. O dönem yazarları da haliyle bundan etkilenmiş ve romanlarında ya da hikayelerinde bunları hemencecik işlemişti. H.G Wells gibi yazarlar ise bunu farklı bir boyuta dönüştürmüştü.

Bu yazarlara göre Steampunk, “Olası gelecek hayat“tı. Yani gelecekte hayat bu şekilde olacaktı ve insanlar buhardan vazgeçmeyerek teknolojiyi tamamen onun üzerine kuracaktı. Bir nevi “Paralel Dünya’yı” kendi kafalarında yaratmışlardı. Aslında Steampunk’a böyle diyebiliriz. “Gerçekleşmemiş gelecekte bulunan dünyanın bir varyasyonu

Fakat onların düşüncesi bu yönde gitmedi. Teknoloji giderek daha da ilerledi ve buhar çağı oldukça geride kaldı. Ama bu Steampunk’ı tahmin edildiği gibi ekarte etmedi. Çünkü Steampunk yazarları çağı hızlı bir şekilde yakaladı ve Steampunk’a ait her bir parçayı ilerlemekte olan teknolojiye adapte etti. Örneğin bilgisayarlar! Her ne kadar şu an kullanmakta olduğumuz bilgisayarlar dijital dünyanın bir ürünü olmuş olsa da, yazarlar Steampunk ögelerini eserlerinin içerisine de yerleştirmiş, bunları buharla çalışan analog bilgisayarlara dönüştürmüşlerdi. Ya da uzay araçları! Steampunk’ın önceki dönemlerinde, uzay aracı olarak Sıcak Hava Balonu kullanılsa da sonraki dönemlerinde uzaya giden araçlar, normal gemilere dönüşmüş ve bu gemilerin çalışma sistemi buhar teknolojisine bağlanmıştı.

Peki neden Steampunk bu kadar ilgi gören bir alt tür olmayı başardı? (Türkiye’de o kadar ünlü olmadığını belirtmek isterim.)

Öncelikle az önce de söylediğim gibi, “Gerçekleşmemiş bir gelecek” ‘i barındırıyordu.  Öte yandan olaylar genellikle Victoria / Edward döneminde geçiyor ya da bütün bir konu kurgusal bir dünyada yaşansa da bu dönemlere ait kültürel özellikler taşıyordu. (Bknz. Bioshock Oyunu) Bunların haricinde birbirinden farklı teknolojilere can veriyor, buharla çalışan bu teknolojiler sonraki dönemlere çok kolay ve güzel bir şekilde adapte edilebiliyordu.

En önemli özelliği (-ki bu bana göre) Cyberpunk içerisinde bulunan distopik hava, Steampunk içerisinde nadiren kullanılıyordu. Cyberpunk gibi “yüksek teknoloji” ögesini farklı bir açıdan ele alıyordu Steampunk. Teknoloji insanların hayatını kolaylaştırıyor ya da zorlaştırıyor, yaşanılan dünyanın dört bir yanı bu teknoloji ile dolup taşıyordu. Fakat hiçbir karakter bu teknolojiye mahkummuş gibi yaşamıyor, bunu hikayede yan unsur olarak barındırıyordu. Demem o ki Steampunk bazı eserler haricinde hiçbir zaman ana konu olarak ele alınmadı.

Haydi bakalım! Şimdi size Steampunk’ın içeriğini anlatayım. Kıyafetlerden başlayalım! (Otto! Seni lanet olası uşak! Ropdöşambrımı ve viskimi getir!)

Şaka yapıyorum. Steampunk diğer türler gibi uzun uzun anlatılacak bir konu. Bu kadar detaya giremem. Onun yerine en başta söylediğim gibi size önerilerde bulunayım. Steampunk ve ona ait olan bütün unsurları kolaylıkla anlayabilirsiniz bu sayede.

 

Steampunk Filmleri

  •  The League of Extraordinary Gentlemen / 2003 (Filmdeki araçlara ve aletlere dikkat! Hele gemiye aşırı dikkat edin! Etmeyeni buharlarım! Poffffff!)
  • Wild Wild West / 1999 (Bu film tamamen Steampunk!)
  • Hugo / 2011 (Steampunk öğeleri revaçta. Ayrıca film gerçek bir konuyu içeriyor; İlk renkli ve bilimkurgu filmi olan “A Trip to the Moon”.  Filmin öyküsü; Georges Méliès, Jules Verne, H. G. Wells tarafından yazılmıştır. Eliniz değmişken onu da izleyin.)
  • The Time Machine / 2002 (H.G Wells’in Zaman Makinesi romanından uyarlamadır.)
  • Steamboy / 2004 (Anime paylaşmasam olmazdı. Sanayi Devrimi Yılları ve Steampunk’ın anlatıldığı en iyi eserlerden biri bana göre. Kendisi anime dizi değil filmdir.)
  • Fullmetal Alchemist / 2009-2010 (Bu animeyi de paylaşmalıydım üzgünüm. 64 bölüm. İzleyin! Sizi ata çeviririm valla! )

Steampunk Romanları

  • The Time Machine; Zaman Makinesi, İthaki Yayınları, 2014 (H.G Wells dedik o kadar. Okuyun!)
  • Twenty Thousand Leagues Under The Sea, Denizler Altında 20.000 Fersah, Alfa Yayıncılık, 2016 (Jules Verne olmazsa olmaz şimdi!)
  • Dr. Jekyll ve Mr. Hyde, Dr. Jekyll ile Bay Hyde, İş Bankası Kültür Yayınları, 2015 (Robert Louis Stevenson. Onlarca filmi yapıldı. Dizisi de var şu an.)
  • The Infernal Devices ( The Mortal Instruments kitabının önceki serisi. Yazarı Cassandra Clare.)
  • The Golden Compass ( Yazarı Philip Pullman)

Romanlar için dipnot: Benim de okumuş olduğum daha çok kitap yazıp sayabilirdim ancak Türkçe Çevirileri maalesef bulunmuyor. Ancak bu kitaplar da size Steampunk’ı olabildiğince anlatacaktır.

Steampunk Oyunları

  • Bioshock Serisi (Oynamayanı dövüyorlar bizim mahallede. Evet! Bizim mahalle biraz garip! Evet mahallece buhar kullanıyoruz! Hıh!)
  • Arcanum: Of Steamworks and Magick Obscura (Steampunk diyorsan bu oyunu söylemezsen olmaz. Ayıptır! Günahtır!)
  • Dishonored Serisi (Sanayi Devrimi zamanları ne güzel anlatılmış öyle)
  • Thief Serisi (Hırsızsın ve sanayi devrimi. Ne yanlış gidebilir ki? Değil mi?)
  • Fable 3 (Fable serisi inanılmaz güzeldir. Fable I zaten favorim. Ancak oyunun üçüncü serisinde steampunk havasını gerçekten yaşıyorsunuz. Merak etmeyin her oyunun konusu ayrı. İstediğiniz gibi oynayabilirsiniz.)

Steampunk Müziği

Abney Park‘dan Steampunk Revolution‘u öneriyor ayrıca

  • The Cog is Dead
  • The Clorkwork Quartet
  • Steam Powered Giraffe ‘i de dinlemenizi tercih ediyorum.

Steampunk ile ilgili yazılacak daha onlarca ve yüzlerce şey varken (beni bıraksanız sabaha kadar konuşurum da!) şu an bu kadar yazabiliyorum. Herkese iyi günler ve yazımı okuduğunuz için teşekkür ediyorum. Buharlar sizinle olsun!

Yazı Biterken Çalıyordu; Akame ga Kill – Fallen Heroes

Edebiyat Kategorisindeki Diğer Yazılarımız İçin: http://gorgondergisi.org/category/edebiyat/

Editör: Büşra Erturan

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir