Tragedya

Tragedya

Yazar: Haşim Durak

Kategori: Gorgon Ansiklopedi

Tragedya sözcüğü Yunanca tragoidia (tragodoi)dan gelir, tragos (keçi) ve oidie (türkü) sözcüklerinin birleşmesiyle “keçilerin türküsü, keçi ezgisi” anlamında kullanılır. Dionysos şenliklerinde koro, tanrının ona bağlı kölelerini simgeliyordu. Tanrının çevresinde hep doğanın yabancı güçlerini temsil eden teke ayaklı satyrler bulunduğu için ilk başlarda, koro da satyrlerin biçimine giriyordu ve korodaki oyuncular tragoi (teke derisi) giyerek oyun alanına çıkıyorlardı. Tragedya türü de tragosların şarkılarından doğdu.[1]

Tragedyanın hangi sebeple bu ismi aldığı konusunda yabancı yazarlar da çeşitli fikirler öne sürmüşlerdir. Lesky “keçilerin şarkısı” anlamını benimserken; Burkert, “ödülü keçi olan şarkı” açıklamasını tercih etmiştir; Chantraine, Burkert’in ortaya koyduğu, “ödülü keçi olan şarkı” anlamının yanı sıra “keçinin kurban edilmesiyle ilişkili şarkı ve dans yarışması” anlamını da kabul edilebilir olasılıklar arasında sayar. Burkert’in görüşüne karşı çıkan Latacz ise Lesky’i izlemiştir. Burkert’in görüşünü geçerli sayan Scullion, “satyros tarzı dithyramboslara (diğer bir deyişle dithyrambos şarkılarının keçi kostümleri giymiş kişiler tarafından seslendirildiğine) artık kimse inanmıyormuş gibi görünüyor” diyerek fazla geniş bir genelleme yapmaktadır.[2] Scaliger, trajedinin keçi sözcüğünden geldiği düşüncesini paylaşır. Ona göre tragedya, uğruna keçi kurban edilen kutsal tanrının onuruna oynanırdı.

Daha sonra keçi, kazananın tanrıya kurban ettiği bir ödül olarak galip gelene verilirdi. Scaliger, tragedyaların bağbozumu mevsiminde oynandığının bilgisini de verir.[3] Eagleton, kökene ilişkin açıklama yaparken durumu günah keçisi (pharmakos) ile ilişkilendirir. Trajedi, “keçi şarkısı” demektir ama belki “günah keçisi şarkısı” olarak da çevrilebilir düşüncesini taşıyan Eagleton, Yunan tragedyasının hayvan kurbanında bazı kökleri olmasının mümkün, fakat sorunun tartışmalı olduğunu da ekler.[4]

[1]  Sevengil 1959, 3; Çelgin 1990, 70; Nutku 2001, 34.

[2] Öyken 2008, 202

[3]  Kaplan 2014, 31.

[4]  Eagleton 2012, 359.

E. Öyken, “Marsyas’la İlgisi Var mı?”, Cogito Tragedya Özel Sayısı, Sayı: 54, 189–202, 2008.

G. Çelgin, Eski Yunan Edebiyatı, Remzi Kitabevi Yayınları 1990.

R. A. Sevengil, Türk Tiyatrosu Tarihi I- Eski Türklerde Dram San’atı, Devlet Konservatuarı Yayınları, 1959.

Ö. Nutku, Dram Sanatı Tiyatroya Giriş, Kabalcı Yayınları, 2001

T. Eagleton, Tatlı Şiddet Trajik Kavramı, Çev. K. Tunca, Ayrıntı Yayınları, 2012.

Z. (Balı) Kaplan, Türk Tiyatrosunda Trajedi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2014.

Editör: Serkan Alpkaya

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir